Türk Telekom Tiyatro | TT Tiyatro Resmi İnternet Sitesi

Necati CUMALI
[1921-2001]

Necati Cumalı 1921 yılında Florina'da doğdu. Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Türkiye'ye göç ederek İzmir'in Urla kazasına yerleşen bir çiftçi ailesinin çocuğu olan Cumalı, Ortaöğrenimini İzmir Atatürk Lisesi'nde (1938), yüksek öğrenimini ise Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde (1941) tamamladı. Ankara'da Toprak Mahsulleri Ofisi'nde (1941-1942), Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü'nde (1945) çalıştı, askerliğini tamamladıktan sonra Urla ve İzmir'de avukatlık ve memurluk yaptı (1945-1957). Daha sonra Türkiye'nin Paris Basın Ataşeliği'nde (1957-1959) çalıştı. 1959 – 1963 yıllarında İstanbul Radyosu'nda redaktörlük yapan Cumalı, sonraki yıllarda yaşamını roman ve oyun yazarlığı ile sürdürdü. 10 Ocak 2001 tarihinde İstanbul'da yaşama veda etti.

Yazın Yaşamı

İkinci Dünya Savaşı yıllarında şiirlerle yazın yaşamına giren Cumalı, ilk şiirini Urla Halkevi dergisinde yayımladı (1939). Daha sonra yeni edebiyat anlayışını savunan dönemin tüm ilerici / yenilikçi dergilerinde yazmayı sürdüren Cumalı, şiirlerini Varlık, Servet-i Fünun - Uyanış, Yeni İnsanlık gibi dergilerde yayımladı. 1943 yılında ilk kitabını çıkardı: Kızılçullu Yolu. Aynı yıl askere giden Cumalı, terhisine yakın geçirdiği "zehirli sıtma" yüzünden hava değişimine gönderildi (1944), hem askerliğin hem hastalığın etkisiyle Harbe Gidenin Şarkıları adlı ikinci kitabını yazdı (1945).

Ankara'ya dönen Cumalı, Ulus gazetesinin sanat sayfası ile Varlık, Ülkü ve Ankara dergilerinde sürekli olarak şiirlerini yayınladı, bu arada daha lise sıralarındayken Sabahattin Ali'nin etkisiyle başladığı öykü yazarlığını da sürdürdü ve Ulus'ta her hafta bir öykü yayımlamaya başladı. 1945 yılından itibaren yazın'ın şiir, öykü, roman ve tiyatro türlerinin hepsinde birden ürün veren Necati Cumalı, zaman zaman deneme alanına da el attı.

Necati Cumalı Hakkında

OKTAY AKBAL
Hiçbir makale, hikaye, roman, oyun şu iki dizenin korkunç güzelliğini veremez, derin anlamını duyuramaz. Bugün de yarın da aynı etkiyle insanın içine işleyemez: Gittikçe küçülüyor ufalıyorum / Olduğum yerde / Neredeysen uzat ellerini / Başım dönüyor...

(Cumhuriyet, 16 Mayıs 1971)

NURULLAH ATAÇ
Necati Cumalı’nın şiirleri günümüzün sivrilmiş, adları çok anılan şairlerinkine benzemez, kendine vergi, yalnız kendinin olan bir deyişi var onun. Öyle parlak değil, ama okudukça sarar sizi, yavaş yavaş sarar.

(Ulus, Ocak 1952)

GÜLTEN AKIN
Şiirin özünü yakaladığı, onu uygun biçime koyduğu birçok şiirinde olağanüstü tatlar yaratmasını bilmiştir.

(Sinan Yıllığı, 1973)

SABAHATTİN TEOMAN
... Dinç ve sağlıklı, şiirin yokuşlarını koşarak tırmanıyor. Necati Cumalı’nın bütün şiirlerini okuyun, onların her birinin şiirimizin uzayında, ışığını kendi yakmış büyük ve yalnız yıldızlar gibi gezindiğini göreceksiniz. Kalabalıkların şiiri "Cumalı’nın Aydınlığında" tadıp seveceğini sanırım. "Ozan kime derler?"diye soracak yurttaşa, "Şiirinizi kimden başlayarak okuyayım?" diyecek yabancıya gönül rahatlığıyla gösterilecek ozanımızdır Cumalı.

(Varlık, Nisan 1970)

Necati Cumalı İle Yaşanmışlık Üzerine

Tanıklara başvurarak konuşmasını sevmem. Bu kez kuralı bozacağım. Rilke, "aşklar yaşayacaksınız, uzun yolculuklara çıkacak, ülkeler kentler göreceksiniz, büyük acılar çekecek sevinçler duyacaksınız, ancak ondan sonra gerçekten değerli beş on dize belki kendini size verir" der. Örnekler vereyim kendimden:

1946 yılında sevgili Cahit Sıtkı Tarancı ile birlikte kiraladığımız bir odada oturuyorduk. "Güneş Saati"ni ilk ona okumuştum: "Neredeysen uzat ellerini / Başım dönüyor" dizeleriyle biten şiirimi. Cahit, o şiiri sık sık okuturdu bana. Bir seferindeki gülüşünü, "Necati Necati, nereden bulursun bu değişik sözleri?" deyişini hâlâ görürüm, duyarım...

Sonradan Ataç, Akbal, çok sevdiler o şiirimi. Değişik yazılarında andılar, değerlendirdiler. Cahit’in sorusuna bir bakıma karşılık vermiş oldular. Burada kısaca açıklayayım o şiirimdeki gerçeğin payını:

İlkokulda öğretmenimiz dört köşe kesilmiş küçük mukavvalar, incecik tellerle güneş saatleri yaptırırdı bize. Bu birinci olay.

1946 yazında Urla’da yıllık iznimi geçiriyordum. Sevdiğim kadından uzaktım. Müthiş özlüyordum. Bir gün Urla iskelesinde, deniz kıyısında sazdan bir kahvede oturuyordum tek başıma. Gölgeler önümde yer değiştiriyordu. Başka bir şiirimde "İnce soluk bir duman gibi mavi" dediğim o kadını özlüyordum yine. Şiir oracıkta geldi buldu beni. Kahvede dolaşan kimsesiz kedi gibi sokuldu, ayaklarıma süründü...

Sıcak bir yaz günü, Teşvikiye’nin o dik yokuşlarından birinde, iki tekerlekli bir arabayı iterek çıkaran, dondurma satan yaşlı adamla küçük torununu tanımasaydım "Gezgin Satıcı Kızın Ezgisini" yazamazdım.

"Karabatak" İzmir’de dayımın yalıdaki evinde pencereden denize bakarak geçirdiğim üzünlü kışların birikimi. Aç Güneş’te ne kadar şiir varsa, böyle yaşamımda hepsinin kaynaklandığı bir olay vardır. Son bir örnek daha vereyim: Kızılçulu Yolu'ndaki "Yaz Geceleri"ni çok severim. 13 dizelik kısa bir şiirdir. Hemen her dizesi yaşamımdan bir anıyı, bir izlenimi yansıdır o şiirin. O anıların neler olduğunu şiiri okuyanlar açıkça göreceklerdir...

Necati Cumalı (Türk Dili Dergisi Şubat 1981)

Yapıtları

Şiir

• 1943 Kızılçullu Yolu,
• 1945 Harbe Gidenin Şarkıları,
• 1947 Mayıs Ayı Notları,
• 1951 Güzel Aydınlık,
• 1954 Denizin İlk Yükselişi (İlk üç kitabı ve yeni şiirleri),
• 1955 İmbatla Gelen,
• 1957 Güneş Çizgisi,
• 1968 Yağmurlu Deniz (Son iki kitabı ile yeni şiirler),
• 1970 Başaklar Gebe,
• 1974 Ceylan Ağıdı,
• 1980 Aç Güneş,
• 1981 Bozkırda Bir Atlı,
• 1982 Yarasın Beyler.

Öykü

• 1955 Yalnız Kadın,
• 1956 Değişik Gözle,
• 1962 Susuz Yaz, Kitaba adını veren ilk öykü Metin Erksan tarafından beyaz perdeye aktarıldı (1963). Aynı öykü oyunlaştırılarak Şehir Tiyatroları'nda temsil edildi (1968),
• 1969 Ay Büyürken Uyuyamam,
• 1976 Makedonya 1900,
• 1976 Kente İnen Kaplanlar.

Roman

• 1959 (Zeliş adıyla 1971),
• 1973 Yağmurlar ve Topraklar,
• 1974 Acı Tütün,
• 1975 Aşk da Gezer.

Oyun

• 1959 Mine,
• 1959 Oyunlar I (Boş Beşik, Ezik Otlar, Vur Emri),
• 1969 Oyunlar II (Susuz Yaz, Tehlikeli Güvercin, Yeni Çıkan Şarkılar),
• 1969 Oyunlar III (Nalınlar, Masallar, Kaynana Ciğeri),
• 1969 Oyunlar IV (Derya Gülü, Aşk Duvarı, Zorla İspanyol),
• 1973 Oyunlar V (Gömü, Bakanı Bekliyoruz, Kristof Kolomb'un Yumurtası),
• 1981 Oyunlar VI (Mine, Yürüyen Geceyi Dinle, İş Karar Vermekte, Yaralı Geyik).

Deneme

• 1971 Niçin Aşk,
• 1976 Senin İçin Ey Demokrasi,
• 1982 Etiler Mektupları.

Günce

• 1987 Yeşil Bir At Sırtında

Ödülleri

• 1957 Sait Faik Hikaye Armağanı (Değişik Gözle adlı kitabıyla)
• 1969 Türk Dili Kurumu Şiir Ödülü (Yağmurlu Deniz adlı kitabıyla)
• 1984 Yeditepe Şiir Ödülü (Bütün Şiirleri ile)

KAYNAK: http://www.denizce.com/necaticumali.asp